Đại tướng Lê Đức Anh: "Sử dụng bộ đội để cưỡng chế là tuyệt đối sai"

“Sử dụng cả công an, bộ đội đến cưỡng chế với một gia đình làm ăn tử tế thì tôi thấy rất băn khoăn. Đây là một chuyện rất hiếm, tôi chưa nghe thấy chuyện này bao giờ. Nếu nơi nào mà làm việc đó thì tôi phản đối, sử dụng bộ đội để cưỡng chế với dân là tuyệt đối sai.
Mở đầu cuộc phỏng vấn, Đại tướng Lê Đức Anh đã nói rằng: “Tôi không tin một người có chí làm ăn cho gia đình và cho xã hội, chưa từng vi phạm pháp luật, mà lại đi chống đối chính quyền Nhà nước. Đến bây giờ tôi nghe mà vẫn không tin. Phải đặt vấn đề: Tại sao người nông dân ấy lại làm vậy?”.

Đại tướng Lê Đức Anh cũng nhắc tới công tác sử dụng cán bộ qua vụ việc này. Theo Đại tướng: “Lựa chọn cán bộ thì trung thực phải là yếu tố đầu tiên. Nếu cán bộ mà không trung thực, làm đúng thì không sao, nhưng làm sai thì sẽ tìm cách đổi tội loanh quanh, không chịu nhận sai. Làm việc thì có đúng, có sai, nhưng điều quan trọng là khi làm sai thì phải nhận là sai để sửa chữa, còn chối loanh quanh thì cán bộ đó hỏng. Cán bộ mà như vậy thì không nên dùng nữa”.

Đại tướng Lê Đức Anh trả lời phỏng vấn Báo Giáo dục Việt Nam

Đại tướng Lê Đức anh cho biết, ông thường xuyên nghe đài và đọc báo để nắm được đầy đủ thông tin về vụ việc này. Đại tướng đã lấy thí dụ về lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Việc gì có lợi cho dân thì phải hết sức làm, việc gì có hại cho dân thì phải hết sức tránh”.

Sau vài phút im lặng, Đại tướng Lê Đức Anh bày tỏ quan điểm: “Tôi nhắn nhủ tới các đồng chí lãnh đạo Trung ương, Đảng đã được Bác Hồ xây dựng như thế nào? Cần phải thực hiện đúng như cương lĩnh ban đầu, vì cái đó chứng minh rằng, giải phóng được đất nước, bảo vệ được đất nước, đưa đất nước phát triển, tiến lên. Điều đó đã được chứng minh rồi, vì vậy phải làm theo điều lệ, cương lĩnh của Đảng, về những nguyên tắc cơ bản, làm khác thì không được đâu. Luật pháp Việt Nam là sử dụng bạo lực để cai trị dân à? Không phải vậy! Vì thế, tôi nói rằng phải học tập và làm theo Chủ tịch Hồ Chí Minh là ở chỗ đó. Tất cả vì dân. Mọi việc làm của Đảng và Nhà nước là vì dân. Đảng bộ nào mà làm sai thì Đảng bộ đó phải chịu trách nhiệm, đó là tôi nói vô ý làm sai, chứ chưa phải cố ý. Nếu cố ý làm sai thì không chấp nhận được”.

Phóng viên Báo Giáo Dục Việt Nam cũng đề vấn đề việc Thủ tướng Chính phủ sẽ trực tiếp nghe báo cáo, chỉ đạo xử lý và được Đại tướng Lê Đức Anh cho hay: “Đối với vụ việc này, tôi được biết Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng sẽ trực tiếp nghe báo cáo và chỉ đạo xử lý. Uy tín của Thủ tướng đã được nâng cao đối với nhân dân, vì phản ứng sớm trước vụ việc này. Rất nhiều người khi gặp tôi đã khen Thủ tướng, vì sớm có chỉ đạo giải quyết dứt điểm vụ việc. Tôi chưa nói gì cả. Tôi cũng đang chờ xem Thủ tướng sẽ xử lý vụ việc này thế nào”.

"Đảng ủy huyện Tiên Lãng im lặng trước sự việc này là không ổn"

Kể từ khi xảy ra sự việc này, lãnh đạo huyện Tiên Lãng và vị Phó Chủ tịch TP Hải Phòng đã có những phát ngôn tiền hậu bất nhất, đặc biệt là chuyện đập phá nhà của ông Đoàn Văn Vươn, khiến cho vợ và các con phải đi ở nhờ, rồi dựng tạm lều trú ngụ trong những ngày đông giá rét. Theo thông tin phản ánh của gia đình ông Đoàn Văn Vươn thì số cá, tôm, cua trong đầm bị đánh bắt gần hết, riêng giá trị của số cá cũng lên tới 1,5 tỷ đồng. Đối với những chi tiết này, Đại tướng Lê Đức Anh nhận định: “Trong việc này, Thành ủy Hải Phòng và UBND TP Hải Phòng phải có trách nhiệm xử lý, làm sai chỗ nào thì phải nhận sai ở chỗ đó, không được trả lời loanh quanh và không được che giấu sai phạm. Trả lời tiền hậu bất nhất là không thể được. Khi tôi còn đương chức thì tôi yêu cầu xử lý sự việc như thế.

Tài nguyên đất đai rất quý và hiếm, sử dụng phải đúng mục đích, không được phung phí. Nếu Hải Phòng xử lý không kiên quyết với những cán bộ làm sai thì chính tại nơi này – một thành phố quan trọng với đất nước cũng sẽ có thể xảy ra nhiều vấn đề bất ổn. Giảm niềm tin hay mất niềm tin thì hậu quả đều khó lường, không thể lường hết những gì có thể xảy ra. Nội bộ bị chia rẽ thì làm sao còn tâm trí mà phát triển kinh tế đất nước”.

Đặc biệt, khi nhắc lại chuyện cưỡng chế với ông Vươn và những người thân, Đại tướng Lê Đức Anh đã tỏ ra rất không đồng tình với cách hành xử của chính quyền địa phương và một số cán bộ có trách nhiệm của thành phố cũng như huyện Tiên Lãng trong vụ việc. “Sử dụng cả hàng chục công an, bộ đội đến cưỡng chế với một gia đình làm ăn tử tế thì tôi thấy rất băn khoăn. Đây là một chuyện rất hiếm, tôi chưa nghe thấy chuyện này bao giờ. Nếu nơi nào mà làm việc đó thì tôi phản đối, sử dụng bộ đội để cưỡng chế với dân là tuyệt đối sai.

Thứ nhất, bộ đội chỉ có nhiệm vụ bảo vệ tổ quốc, chống quân xâm lược, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, chứ đưa bộ đội đi làm việc cưỡng chế nhà dân thì không được. Thứ hai, trong những năm tháng chiến tranh, chúng ta đã được nghe nhiều câu chuyện ca ngợi tình quân dân, như cá với nước. Bây giờ đất nước thanh bình, bộ đội cũng vẫn phải gần dân, giúp đỡ nhân dân những lúc khó khăn. Thứ ba, bộ đội cũng có nhiệm vụ tham gia sản xuất. Đó là ba nhiệm vụ trọng tâm mà bộ đội cần tham gia, nhưng với việc cưỡng chế nhà dân thì không được làm, làm như vậy là sai lầm”, Đại tướng Lê Đức Anh nhấn mạnh.

Kết thúc cuộc trao đổi với phóng viên Báo Giáo dục Việt Nam, Đại tướng Lê Đức Anh nhận định: “Đảng ủy huyện Tiên Lãng im lặng trước sự việc này là không ổn. Tôi miễn có ý kiến, cái đó sẽ có các đồng chí lãnh đạo trung ương xử lý. Tôi thấy một sự việc to như thế, đưa cả công an và bộ đội đến cưỡng chế mà phía Đảng ủy địa phương lại không nói gì thì có nghĩa là họ tự làm mất vai trò lãnh đạo của Đảng tại địa phương đó".

Ngày 6/2, Liên chi hội nuôi trồng thủy sản nước lợ huyện Tiên Lãng đã có văn bản kiến nghị gửi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Chủ tịch Quốc hội và Bộ trưởng Bộ Quốc phòng để xem xét trách nhiệm của quân nhân ban chỉ huy quân sự huyện Tiên Lãng, quân nhân, sĩ quan đồn biên phòng 46 Quang Vinh và Bộ đội chỉ huy Hải Phòng trong việc cho phép lực lượng đồn biên phòng tham gia vào cưỡng chế khu đất của gia đình ông Đoàn Văn Vươn.

Nội dung công văn này nêu rõ, theo quy định Nhà nước, việc cưỡng chế là trách nhiệm của cảnh sát hỗ trợ, không thuộc vai trò vị trí của quân đội trừ khi vụ việc liên quan đến an ninh quốc gia chống các thế lực phản động nhằm lật đổ chính quyền.

Ngọc Quang

Tôi tin nhiều nơi đang sai như Tiên Lãng"

Theo ông Đặng Hùng Võ: "Những bức xúc trong quy định của pháp luật có nhiều, nhưng những bức xúc trong thực thi pháp luật còn nhiều hơn. Những bức xúc này thể hiện đầy đủ trong vụ việc Tiên Lãng". Ảnh: Thái Bình

Ông nói: “Trong mấy hôm nay, tôi nhận được rất nhiều điện thoại, tin nhắn, thư điện tử của nhiều người dân hỏi là bây giờ không hiểu Nhà nước sẽ quyết thời hạn sử dụng đất như thế nào, họ lo lắng lắm, chỉ sợ hết thời hạn mà thu hồi đất để chia lại “thì chết mất”, có người nói thực tế họ nhận chuyển nhượng cả chứ có được Nhà nước giao đâu, v.v … Người làm chính sách phải đặt mình là người nông dân đang làm nông nghiệp mới hiểu được sự tác động của chính sách đất đai hiện nay.

Nhiều ý kiến nói về oan trái khi bị Nhà nước thu hồi đất. Một sai trái trong quyết định thu hồi đất có thể làm tan nát nhiều gia đình. Một số ý kiến khác nói về tình trạng khiếu kiện của người dân về đất đai không được giải quyết ở địa phương nhưng không thể lên được trung ương. Những bức xúc trong quy định của pháp luật có nhiều, nhưng những bức xúc trong thực thi pháp luật còn nhiều hơn. Những bức xúc này thể hiện đầy đủ trong vụ việc Tiên Lãng”.

Như vậy, từ kết luận của Thủ tướng, chúng ta có thể rút ra điều gì, thưa ông?

Trước hết, pháp luật đất đai trước đây cứ đổi mới từng bước, sửa lặt vặt, vài năm lại sửa. Cách làm này thể hiện một tầm nhìn ngắn hạn. Vậy thì sửa luật Đất đai sắp tới cần phải tính kỹ mọi chính sách để luật sống được dài hơn. Muốn vậy, phải tổng kết tốt thực tiễn, thống nhất sâu về lý luận để vét cạn mọi vấn đề. Khi chuẩn bị luật Đất đai 2003, mọi vấn đề đều được xem xét kỹ lưỡng. Cả chuyện thời hạn và hạn điền trong sử dụng đất nông nghiệp cũng được thảo luận rất kỹ, nhưng rồi không thống nhất được nên đành phải gác lại, lại chờ mười năm tiếp theo sẽ giải quyết sao cho trước ngày 15.10.2013. Cái việc chờ đó chắc chắn là một nguyên nhân của vụ việc Tiên Lãng, có sự không thoả đáng về thời hạn khi người trực tiếp sản xuất đầu tư quá lớn về hạ tầng cho nuôi trồng thuỷ sản.

Thứ hai, đó là mối quan hệ giữa chính quyền của dân và nhân dân chưa tạo ra tính đồng thuận cao. Chính quyền do nhân dân bầu ra nhưng lại không lấy việc bảo vệ quyền lợi chính đáng của dân làm trọng. Tư duy về ghế lãnh đạo của mình do cấp trên quyết định chứ không phải do dân quyết định vẫn còn khá nhiều. Từ đấy sinh ra sự lơ là trong nhận thức pháp luật, thực thi pháp luật sai, lạm quyền trong ban hành các quyết định.

Từ vụ việc Tiên Lãng, ông có những gợi ý gì về việc sửa luật Đất đai 2003?

Từ vụ việc Tiên Lãng, có ba điểm về luật Đất đai cần đề cập tới. Thứ nhất là về thời hạn sử dụng đất nông nghiệp. Thứ hai là về cơ chế Nhà nước thu hồi đất, tức là cơ chế thể hiện quyền lực của Nhà nước trong chế độ sở hữu toàn dân về đất đai. Thứ ba là việc giải quyết khiếu nại hành chính của dân về đất đai, trong đó có việc không cho khiếu nại lên Trung ương và chất lượng giải quyết của toà án hành chính.

Về thời hạn sử dụng đất nông nghiệp, chế định thời hạn này được đặt ra từ luật Đất đai 1993. Đất trồng cây hàng năm, đất nuôi trồng thuỷ sản được giao 20 năm, còn đất trồng cây lâu năm và đất rừng sản xuất được giao 50 năm, hết thời hạn mà sử dụng đất có hiệu quả thì được tiếp tục sử dụng. Quy định “sõng” như thế thì cũng rất khó thực hiện, vì ai là người xác nhận sử dụng đất có hiệu quả đây. Chắc chắn lại phải lên “ông thôn hay ông xã” mà lấy xác nhận, vậy là rơi vào nguy cơ tham nhũng. Không đơn giản khi nói “bác xác nhận cho em là em sử dụng đất có hiệu quả” mà có được chữ ký. Khi xây dựng luật Đất đai 2003, một câu hỏi được đặt ra là “hết thời hạn thì ta làm gì?” Ý kiến quá phức tạp nên cấp trên quyết định để lại giải quyết sau, sẽ quyết trước 15.10.2013. Theo quan điểm của tôi, chúng ta cần xoá bỏ cả thời hạn và hạn điền đối với đất nông nghiệp. Có như vậy mới tạo được động lực mới nhằm tăng năng suất và sản lượng nông nghiệp. Người nông dân yên tâm về đất đai mới quyết tâm vay tiền để đầu tư lớn, đầu tư lâu dài cho hạ tầng sản xuất, công nghệ mới, thông tin thị trường, v.v.

Về cơ chế Nhà nước thu hồi đất, Hiến pháp hiện hành không quy định cơ chế này. Đây là một cơ chế riêng của luật Đất đai, có nguồn gốc từ chế độ sở hữu toàn dân về đất đai. Trong Hiến pháp 1992, điều 23 chỉ quy định cơ chế trưng mua và trưng dụng tài sản của dân khi thật cần thiết vì mục đích quốc phòng, an ninh và vì lợi ích quốc gia, theo đó phải bồi thường theo thời giá thị trường. Quyền sử dụng đất là tài sản của dân nên cần chuyển cơ chế “Nhà nước thu hồi đất” thành cơ chế “Nhà nước trưng mua hoặc trưng dụng quyền sử dụng đất” cho phù hợp với Hiến pháp.

Luật Đất đai 2003 đã cố gắng thu hẹp phạm vi Nhà nước thu hồi đất lại rất nhiều nhưng hiện vẫn còn là nguyên nhân tạo nên nhiều bức xúc của dân. Bức xúc một phần do phạm vi bị “Nhà nước thu hồi đất” còn quá rộng, nhưng phần lớn là do lạm quyền áp dụng cơ chế này. Nhiều dự án không thuộc phạm vi được áp dụng cơ chế này nhưng địa phương lại cứ thuyết minh “lái đi” để áp dụng.

Việc giải quyết khiếu nại hành chính của dân về đất đai cũng đang gây bức xúc lớn cho dân. Việc giải quyết khiếu nại về đất đai (chiếm trên 70% tổng khiếu nại của dân) không theo pháp luật về khiếu nại nói chung mà phải theo pháp luật đất đai trên nguyên tắc không cho khiếu nại lên Trung ương, còn giải quyết các khiếu nại không về đất đai (chiếm dưới 30%) mới theo pháp luật về khiếu nại. Nhìn vào con số này thấy có gì đó không ổn. Cần thống nhất cơ chế giải quyết khiếu nại hành chính theo một hệ thống pháp luật khiếu nại chung.

Vấn đề lớn hơn là chất lượng giải quyết khiếu nại hành chính của toà án hành chính còn nhiều bất cập. Điều này thể hiện rất rõ trong vụ việc ở Tiên Lãng.

Trường hợp của ông Vươn có được kết quả hiện nay là nhờ phản ứng mạnh của công luận, vậy còn những người dân ở các tỉnh khác thì sao thưa ông?

Thủ tướng đã có ý kiến trong kết luận rồi. Theo tôi, các địa phương cấp tỉnh phải chỉ đạo cấp huyện rà soát, nhất là rà soát các khiếu nại của dân, kể cả trường hợp đã giải quyết nhưng sai, để từ đó làm rõ xem là có bao nhiêu quyết định sai. Ngay bây giờ ở Tiên Lãng có một số người đang nói là họ rơi vào trường hợp giống hệt ông Vươn nhưng đất đã bị huyện thu lại mất rồi. Đã sai thì phải sửa để bảo đảm quyền lợi của dân.

Ông có cho rằng sắp tới việc khiếu kiện sẽ tăng và gay gắt?

Khiếu nại tăng lên hay không không phụ thuộc vào người dân mà phụ thuộc vào sự giải quyết của cấp có thẩm quyền. Nếu ban hành các quyết định đúng, làm công tác dân vận tốt, giải quyết khiếu nại của dân thoả đáng thì khiếu nại của dân sẽ giảm ngay. Còn nói về khả năng khiếu nại của dân sẽ tăng sau kết luận của Thủ tướng về vụ Tiên Lãng thì có thể, nhưng đó mới là điều đúng. Kết luận đó là một động lực thực sự để các cấp chính quyền địa phương nhìn lại cách thức lãnh đạo điều hành của mình, nhìn nhận lại những gì đã làm trái pháp luật mà gây thiệt hại cho dân. Cái sai phải được sửa lại theo đúng quy định của pháp luật.

Theo ông, cần phải làm những gì để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật ở địa phương, hạn chế lãnh đạo địa phương lạm dụng quyền lực?

Thủ tướng đã nói về cơ chế giám sát việc ban hành các văn bản hành chính ở địa phương và giao nhiệm vụ này cho bộ Tư pháp. Đây là một vấn đề lớn trong quản lý hiện đại. Bên cạnh việc phân cấp quyền lực cho địa phương, cần phải xây dựng một hệ thống giám sát, đánh giá về việc thực thi quyền lực của địa phương. Hệ thống giám sát, đánh giá càng trung thực thì quyền lực được phân cấp càng được thực hiện đúng pháp luật.

Ta đang dựa nhiều vào báo cáo từ dưới lên trên, xã lên huyện, huyện lên tỉnh, tỉnh lên Trung ương, từ các báo cáo này mà cấp trên đánh giá cấp dưới. Hệ thống báo cáo này có một kẽ hở lớn là không phát hiện được ngay nhưng thông tin sai trong các báo cáo.

Hơn nữa, những mối quan hệ ở các địa phương của ta có rất nhiều phức tạp theo kiểu văn hoá làng xã. Ví dụ như ông chủ tịch xã là em ruột ông chủ tịch huyện, ông chủ tịch huyện lại là con nuôi ông lãnh đạo tỉnh, v.v. Tình trạng này không sai luật nhưng dễ làm “lệch” thông tin báo cáo, cũng dễ làm “méo” đi quan hệ hành chính cần rất trong sáng và minh bạch.

Vụ cưỡng chế: Công bố QĐ tạm đình chỉ công tác các “quan” xã

Chiều nay, 13/2, lãnh đạo huyện Tiên Lãng đã làm việc tại UBND xã Vinh Quang. Đoàn lãnh đạo huyện Tiên Lãng gồm: ông Trần Minh Thông – Phó Bí thư Đảng ủy Huyện Tiên Lãng, ông Lương Hữu Huyền – Phó chủ tịch UBND huyện phụ trách hoạt động huyện Tiên Lãng.

Tham dự buổi công bố có ông Phạm Đăng Hoan - Chủ tịch HĐND xã Vinh Quang, ông Lê Thanh Liêm - Chủ tịch UBND xã Vinh Quang cùng các vị đại biểu của HĐND, UBND xã Vinh Quang, các cán bộ thôn và các cơ quan thông tấn, báo chí.

Tại trụ sở UBND xã Vinh Quang, quyết định đình chỉ công tác một loạt các cán bộ xã Vinh Quang đã được công bố.

Ông Nguyễn Đăng Định – Trưởng phòng nội vụ huyện lên công bố quyết định tạm đình chỉ công tác đối với ông Lê Thanh Liêm (Ảnh: Tuấn Nam)

Cụ thể: đình chỉ chức vụ bí thư xã của ông Phạm Đăng Hoan nhiệm kỳ 2010 -2015 để tiến hành kiểm điểm đối với cá nhân có liên quan đến vụ cưỡng chế ở huyện Tiên Lãng. Bà Ngô Thị Hoài – Phó Bí thư thường trực Đảng ủy xã Vinh Quang sẽ phụ trách hoạt động của Đảng ủy xã trong thời gian ông Phạm Đăng Hoan bị đình chỉ.

Đình chỉ chức vụ phó bí thư Đảng ủy xã Vinh Quang đối với ông Lê Thanh Liêm nhiệm kỳ 2010 -2015 để tiến hành kiểm điểm. 

 

Ông Nguyễn Đăng Định – trưởng phòng nội vụ huyện lên công bố quyết định tạm đình chỉ công tác đối với ông Lê Thanh Liêm: tạm đình chỉ công tác để kiểm điểm. Ông Mai Công Nhìu –Phó chủ tịch UBND xã Vinh Quang sẽ phụ trách hoạt động của UBND xã Vinh Quang trong thời gian ông Lê Thanh Liêm bị tạm đình chỉ công tác.

Tất cả các quyết định đình chỉ và tạm đình chỉ đều có thời hạn 15 ngày kể từ ngày ký. Lãnh đạo UBND huyện Tiên Lãng yêu cầu các ông có tên trong danh sách bị đình chỉ và tạm đình chỉ thực hiện kiểm điểm một cách nghiêm khắc với tinh thần cầu thị.

Các đại biểu trong buổi công bố quyết định chiều ngày 13/2

Trước đó, chiều 12/2, thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ và kế hoạch của Ban Thường vụ Thành ủy về vụ việc cưỡng chế thu hồi đất tại xã Vinh Quang, huyện Tiên Lãng, ông Dương Anh Điền - Chủ tịch UBND TP. Hải Phòng vừa ký ban hành Kế hoạch số 648/KH-UBND ngày 12/2/2012.

Một trong những nội dung quan trọng của bản kế hoạch này là đình chỉ công tác một loạt các cán bộ xã Vinh Quang. Theo đó, các cán bộ xã có tên trong danh sách bị đình chỉ công tác gồm: ông Phạm Đăng Hoan - Chủ tịch HĐND xã Vinh Quang, ông Lê Thanh Liêm - Chủ tịch UBND xã Vinh Quang. 

Đồng thời kế hoạch cũng nêu rõ việc tổ chức kiểm điểm, xác định trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân của xã Vinh Quang liên quan đến các vi phạm trong việc giao đất, thu hồi đất, cưỡng chế thu hồi đất; có biện pháp xử lý theo thẩm quyền, đề xuất cơ quan có thẩm quyền xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật.

Ngoài ra, Tổ Công tác về vụ cưỡng chế của thành phố được đặt dưới sự chỉ đạo trực tiếp của ông Dương Anh Điền - Chủ tịch UBND thành phố. Ông Đan Đức Hiệp, Phó Chủ tịch thường trực UBND thành phố làm Tổ trưởng thay cho ông Đỗ Trung Thoại…

Tuệ Minh

Nên thay đổi tội danh với Đoàn Văn Vươn

Cần thay đổi tội danh 
Sau khi Thủ tướng Chính phủ đề nghị cần xem xét các tình tiết giảm nhẹ cho bị can Đoàn Văn Vươn, nhiều luật sự đã kiến nghị: nên thay đổi tội danh cho Đoàn Văn Vươn từ “Giết người” sang “vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng” hoặc “Giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh”.

Nhiều luật sư cho rằng, cần thay đổi lại tội danh đối với Đoàn Văn Vươn.

Theo Luật sư Vi Văn Diện, Trưởng văn phòng luật sư Thiên Minh, trong vụ này, cơ quan CSĐT TP Hải Phòng cần xem xét thật kỹ trong việc định tội danh đối với ông Đoàn Văn Vươn và những người trong gia đình.
Theo đó, hành vi của ông Đoàn Văn Vươn nên chẳng chỉ bị cơ quan tiến hành tố tụng xem xét khởi tố, truy tố về tội “Giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh” theo Điều 95 Bộ luật Hình sự.
Bởi, nguyên nhân dẫn đến hành vi giết người là do ức chế, phẫn uất về mặt tâm lí; hành động của Đoàn Văn Vươn xuất phát từ hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của chính quyền Tiên Lãng (như kết luận của Thủ tướng).

Điều 95. Tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh quy định: 1. Người nào giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh do hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân đối với người đó hoặc đối với người thân thích của người đó, thì bị phạt tù từ sáu tháng đến ba năm. 2. Giết nhiều người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh, thì bị phạt tù từ ba năm đến bảy năm.

Ở vụ án này, Thủ tướng Chính phủ đã có kết luận về những về sai phạm của chính quyền địa phương: từ việc giao đất cho đến các quyết định thu hồi,từ bản án sơ thẩm cũng như quyết định của cấp phúc thẩm tòa án nhân dân thành phố Hải Phòng; từ quyết định cưỡng chế đến việc phá hủy tài sản… đều sai. Điều đó có nghĩa là sai phạm của chính quyền địa phương mang tính liên tục; ông Đoàn Văn Vươn và gia đình cũng phải gánh chịu hậu quả của những sai phạm đó liên tục, luôn thường trực trạng thái lo lắng, phẫn uất vì sẽ bị thu hồi đất. Bởi vậy, tinh thần ông Đoàn Văn Vươn bị kích động mạnh là điều dễ hiểu.
Cũng theo luật sư Diện, nếu cơ quan điều tra đã xem xét toàn bộ hành vi khách quan và ý chí chủ quan của ông Đoàn Văn Vươn mà xét thấy có thể áp dụng Điều 47 Bộ luật hình sự thì có thể xem xét khi lượng hình và ra quyết định dưới 3 năm tù; nếu đủ điều kiện theo luật định có thể cho ông Đoàn Văn Vươn được hưởng án treo khi quyết định.
“Việc thay đổi tội danh như thế, theo tôi vừa bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, vừa đảm bảo tính nhân đạo, khoan hồng trong đường lối lãnh đạo của Đảng và tinh thần áp dụng pháp luật của Nhà nước ta” – Luật sư Diện khẳng định.
Vượt quá phòng vệ chính đáng?
Liên quan đến vụ việc, báo Người lao động dẫn lời GS – TS Nguyễn Minh Thuyết: Cơ quan CSĐT cần xem lại việc khởi tố với tội danh “giết người” và “chống người thi hành công vụ” đã chính xác chưa.
Về tội danh “giết người”, cơ quan Điều tra cần xem ông Vươn và Quý có động cơ giết người hay không, giết người để làm gì và hành động của họ trong thực tế (bắn đạn hoa cải từ cự ly xa) có làm chết người được không?... Đặc biệt, cần xét xem vì sao ông Vươn và một số thành viên gia đình lại có hành động như vậy.

GS – TS Nguyễn Minh Thuyết: Cơ quan CSĐT cần xem lại việc khởi tố với tội danh “giết người” và “chống người thi hành công vụ” đã chính xác chưa.

Theo GS Thuyết, sự việc xảy ra là do việc thu hồi đất quá sai, diễn ra gay gắt, suốt một thời gian dài, đương sự nhiều lần khiếu nại đều bị chính quyền bác, kiện ra tòa án huyện cũng bị tòa án bác, kiện đến tòa án TP để phúc thẩm thì vị thẩm phán ở đó làm một hành động gần như là phối hợp với huyện lừa dân, các đoàn thể thì không một ai lên tiếng bênh vực.
Có thể nói tất cả đã dồn ông Vươn vào ngõ cụt, dẫn đến hành động phản kháng. 
GS Thuyết cho hay, trong trường hợp của ông Vươn và một số thành viên trong gia đình, nếu có tội danh thì cũng chỉ là “vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng".

Không thể khởi tố tội chống người thi hành công vụ?

Theo luật sư Trịnh Anh Dũng – Trưởng văn phòng luật sư Trịnh, việc cơ quan Điều tra khởi tố 1 số cá nhân về tội chống người thi hành công vụ là không đúng.
Luật sư này phân tích: đã gọi là công vụ thì phải được phân công, phải được giao nhiệm vụ. Đặc biệt, việc phân công, giao nhiệm vụ của cấp trên phải đúng quy định của pháp luật. Nếu sự phân công, giao nhiệm vụ và thi hành nhiệm vụ đó đều vi phạm pháp luật thì không thể coi đó là thi hành công vụ được.

Bởi thế, khi người nhà ông Vươn chống trả cũng không thể gọi là “chống người thi hành công vụ”.
Từ phân tích trên, luật sư Dũng kiến nghị cần phải xem xét thật kỹ khi áp dụng tội danh này đối với các cá nhân trong vụ án này. Nếu qua quá trình điều tra xét thấy không đủ các yếu tố cấu thành tội danh này thì không thể khởi tố, truy tố đối với họ.
Cùng quan điểm với luật sư Dũng, luật sư Trần Đình Triển – Trưởng văn phòng luật sư Vì dân cũng khẳng định: việc cơ quan điều tra khởi tố một số cá nhân về tội “chống người thi hành công vụ” là không đúng.
Bởi, khi nói đến người thi hành công vụ phải hội đủ cả 3 điều kiện: Thứ nhất, người đó thực thi đúng nhiệm vụ, được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phân công, phân nhiệm; thứ 2, đang thực thi (hành vi đang diễn ra thi hành công vụ); thứ 3 là nhiệm vụ phân công, thực hiện phải đúng pháp luật.
Như vậy việc cưỡng chế, lệnh cưỡng chế, phá hủy tài sản… đối với gia đình ông Vươn là trái pháp luật (theo kết luận của Thủ tướng) thì không thể truy cứu trách nhiệm các cá nhân của gia đình ông Vươn về tội danh này.
Hoàng Sang